Przemieszczenie krążka stawowego z repozycją i bez repozycji - co to znaczy dla pacjenta?

Najważniejsze informacje

  • Przemieszczenie krążka z repozycją oznacza, że przy zamkniętych ustach krążek jest przemieszczony względem głowy żuchwy, ale podczas otwierania dochodzi do jego repozycji. Może temu towarzyszyć kliknięcie.
  • Przemieszczenie bez repozycji oznacza, że podczas otwierania krążek nie repozycjonuje się względem głowy żuchwy. U części pacjentów może to ograniczać zakres ruchu i prowadzić do obrazu określanego jako closed lock.
  • Sam wynik MRI nie przesądza o przyczynie bólu ani o potrzebie leczenia. Zmiany wewnątrzstawowe mogą współwystępować z niewielkimi objawami lub bez istotnych dolegliwości.
  • MRI jest badaniem referencyjnym do oceny krążka i innych tkanek miękkich stawu, ale nie powinno być wykonywane rutynowo u każdej osoby z klikaniem. Obrazowanie ma największą wartość wtedy, gdy jego wynik może zmienić diagnostykę lub postępowanie.
  • W praktyce ważniejsze od samego obrazu krążka są ból, zakres otwierania ust, możliwość jedzenia i mówienia oraz wpływ problemu na codzienną funkcję.

Określenia „przemieszczenie krążka z repozycją” i „przemieszczenie krążka bez repozycji” często pojawiają się w opisie rezonansu magnetycznego stawu skroniowo-żuchwowego albo podczas diagnostyki zaburzeń skroniowo-żuchwowych, czyli TMD. Dla pacjenta najważniejsza różnica dotyczy tego, co dzieje się z krążkiem podczas otwierania ust.

Słowo repozycja nie oznacza tutaj zabiegu ani ręcznego „nastawienia” stawu. Opisuje sytuację, w której podczas otwierania przemieszczony krążek ponownie repozycjonuje się względem głowy żuchwy. Brak repozycji nie oznacza automatycznie trwałego uszkodzenia, konieczności zabiegu ani złego rokowania.

Cecha Z repozycją Bez repozycji z ograniczeniem otwierania Bez repozycji bez ograniczenia otwierania
Krążek przy zamkniętych ustach Przemieszczony względem głowy żuchwy Przemieszczony względem głowy żuchwy Przemieszczony względem głowy żuchwy
Co dzieje się przy otwieraniu? Dochodzi do repozycji krążka Krążek nie repozycjonuje się Krążek nie repozycjonuje się
Klikanie Może występować, szczególnie podczas repozycji Typowe klikanie związane z repozycją może nie występować Typowe klikanie związane z repozycją może nie występować
Zakres otwierania Zwykle bez utrwalonego ograniczenia wynikającego z braku repozycji Ograniczony według kryteriów klinicznych DC/TMD Aktualnie bez ograniczenia spełniającego kryterium tej postaci
Znaczenie kliniczne Zależy od bólu, blokowania i wpływu na funkcję Może utrudniać jedzenie i inne czynności wymagające szerszego otwarcia Obraz krążka nie musi odpowiadać aktualnemu ograniczeniu funkcji
Rola MRI Może potwierdzić położenie i repozycję krążka, gdy ma to znaczenie kliniczne Może potwierdzić brak repozycji i ocenić tkanki miękkie stawu Może wykazać utrzymujące się przemieszczenie mimo poprawy zakresu ruchu

Jak działa krążek podczas otwierania i zamykania ust?

Krążek stawowy jest włóknistą strukturą znajdującą się pomiędzy głową żuchwy a kością skroniową. W czasie ruchu żuchwy współpracuje z powierzchniami stawowymi i zmienia swoje położenie względem nich. Nie jest więc nieruchomą „podkładką” umieszczoną na stałe w jednym miejscu.

Podczas otwierania ust ruch obejmuje obrót i przesuwanie głowy żuchwy, a relacja pomiędzy głową żuchwy, krążkiem i kością skroniową zmienia się dynamicznie. Dlatego ocena przemieszczenia krążka nie polega wyłącznie na sprawdzeniu jego położenia przy zamkniętych ustach.

Znaczenie kliniczne zależy przede wszystkim od tego, czy podczas ruchu dochodzi do repozycji oraz czy występują ból, blokowanie, ograniczenie otwierania lub trudności z żuciem. Sam wygląd stawu w badaniu obrazowym nie odpowiada jeszcze na pytanie, czy stwierdzona zmiana jest przyczyną dolegliwości.

Co znaczy przemieszczenie krążka z repozycją?

Przemieszczenie krążka z repozycją oznacza, że przy zamkniętych ustach krążek znajduje się w nieprawidłowej relacji do głowy żuchwy, najczęściej jest położony bardziej z przodu, ale podczas otwierania dochodzi do jego repozycji względem głowy żuchwy.

Prosty schemat ruchu

Usta zamknięte: krążek jest przemieszczony względem głowy żuchwy → otwieranie ust → dochodzi do repozycji krążka → po repozycji dalsze otwieranie odbywa się przy zmienionej relacji krążka do głowy żuchwy.

W kryteriach DC/TMD wyróżnia się również przemieszczenie z repozycją z okresowym blokowaniem. Oznacza to, że krążek zwykle repozycjonuje się podczas ruchu, ale zdarzają się epizody, w których otwieranie zostaje chwilowo ograniczone i dopiero dodatkowy ruch żuchwy pozwala odzyskać większy zakres.

Taki obraz nie powinien być automatycznie interpretowany jako postępujące „zużywanie się” stawu. U części osób przemieszczenie z repozycją pozostaje stabilne, a znaczenie dla leczenia zależy od objawów i wpływu na codzienną funkcję.

Dlaczego przy przemieszczeniu krążka może pojawiać się klik?

Kliknięcie może powstawać w momencie zmiany relacji pomiędzy krążkiem a głową żuchwy. Przy przemieszczeniu z repozycją dźwięk może pojawić się podczas otwierania, a czasem również podczas zamykania lub ruchów bocznych.

W badaniu według DC/TMD charakterystyczne kliknięcia mogą wspierać rozpoznanie przemieszczenia z repozycją, ale brak klikania nie wyklucza przemieszczenia krążka. Badanie kliniczne ma ograniczoną czułość dla części zaburzeń wewnątrzstawowych, a wyniki badań pokazują, że dokładność zależy między innymi od zastosowanego protokołu oraz przygotowania i kalibracji badającego.

Jednocześnie bezbolesne dźwięki ze stawu są częste i według National Institute of Dental and Craniofacial Research same w sobie nie wymagają leczenia. Jeżeli klikaniu nie towarzyszą ból, blokowanie ani zaburzenie funkcji, sam dźwięk nie jest wystarczającą podstawą do terapii. Więcej na ten temat znajduje się w materiale o klikaniu i przeskakiwaniu w stawie skroniowo-żuchwowym.

Jeżeli regularne klikanie nagle zniknęło i równocześnie pojawiło się wyraźne ograniczenie otwierania, ból albo problem z jedzeniem, taka zmiana uzasadnia ponowną ocenę. Samo ustąpienie dźwięku bez nowych objawów nie pozwala stwierdzić, że krążek przestał się repozycjonować.

Co znaczy przemieszczenie krążka bez repozycji?

Przemieszczenie bez repozycji oznacza, że podczas otwierania ust krążek pozostaje przemieszczony i nie dochodzi do jego repozycji względem głowy żuchwy. Nie oznacza to jednak, że każdy pacjent będzie miał stale ograniczony zakres ruchu.

Prosty schemat ruchu

Usta zamknięte: krążek jest przemieszczony → otwieranie ust → nie dochodzi do repozycji krążka → ruch może być początkowo ograniczony, ale u części pacjentów zakres funkcjonalny z czasem zwiększa się mimo utrzymywania się przemieszczenia.

DC/TMD rozróżnia dwie kliniczne postacie tego zaburzenia:

  • przemieszczenie bez repozycji z ograniczeniem otwierania,
  • przemieszczenie bez repozycji bez aktualnego ograniczenia otwierania.

To rozróżnienie ma znaczenie praktyczne. U części osób początkowy problem z otwieraniem zmniejsza się z czasem, mimo że krążek nadal pozostaje przemieszczony w MRI. Poprawa bólu i funkcji nie wymaga automatycznie powrotu krążka do typowego położenia w badaniu obrazowym.

Nie oznacza to, że każdy przypadek należy jedynie obserwować. Utrzymujący się ból, duże ograniczenie jedzenia, nawracające blokowanie albo pogarszająca się funkcja wymagają indywidualnej oceny.

Closed lock: kiedy ograniczenie ruchu ma znaczenie?

Closed lock to określenie odnoszone do przemieszczenia krążka bez repozycji z ograniczeniem otwierania. Typowy wywiad obejmuje epizod, w którym otwieranie ust zostało wyraźnie ograniczone, a problem był na tyle istotny, że utrudniał normalne jedzenie.

W oryginalnej walidacji kryteriów DC/TMD jednym z elementów rozpoznania było maksymalne wspomagane otwarcie poniżej 40 mm, liczone razem z pionowym nagryzem siekaczy. Ten próg jest częścią konkretnego algorytmu diagnostycznego, a nie uniwersalną granicą oddzielającą „zdrowy” staw od „chorego”.

Sam pomiar zakresu ruchu nie wystarcza do rozpoznania. Ograniczone otwieranie może mieć różne przyczyny. Znaczenie mają wywiad, charakter i czas trwania blokowania, ból, możliwość wykonania ruchów bocznych, reakcja na ruch wspomagany, przebyty uraz oraz inne elementy badania.

Jeżeli dominującym problemem jest trudność z otwieraniem ust, trzeba uwzględnić również inne możliwe przyczyny opisane w materiale o szczękościsku i ograniczeniu otwierania ust.

Kiedy potrzebna jest szybka ocena?

  • ograniczenie ruchu pojawiło się bezpośrednio po istotnym urazie,
  • występuje narastający obrzęk, zaczerwienienie okolicy stawu albo gorączka,
  • pojawiło się nowe drętwienie, zaburzenie czucia lub inny objaw neurologiczny,
  • dochodzi do szybko postępującej asymetrii twarzy albo nagłej, wyraźnej zmiany zgryzu,
  • żuchwa zablokowała się w szerokim otwarciu i nie można zamknąć ust.

Takie sytuacje wymagają odpowiedniej oceny medycznej lub stomatologicznej. Po znacznym urazie, przy objawach infekcji albo niemożności zamknięcia ust potrzebna może być pilna pomoc.

Czy przemieszczenie krążka może występować bez bólu?

Tak. Zmiana położenia krążka nie musi powodować bólu ani istotnego ograniczenia codziennej funkcji. Dlatego opis MRI nie powinien być traktowany jako automatyczne wyjaśnienie każdej dolegliwości w okolicy stawu, twarzy lub żuchwy.

Bezbolesne klikanie i trzaski w stawach skroniowo-żuchwowych są częste i same w sobie nie wymagają leczenia. Aktualne zalecenia dotyczące obrazowania również podkreślają, że badania należy dobierać do obrazu klinicznego i do tego, czy ich wynik może wpłynąć na dalsze postępowanie.

W praktyce możliwe są różne sytuacje:

  • krążek jest przemieszczony i staw boli,
  • krążek jest przemieszczony, ale nie daje istotnych objawów,
  • występuje ból stawu bez istotnego przemieszczenia krążka,
  • ból pochodzi głównie z mięśni żucia albo innej struktury, a zmiana w MRI jest znaleziskiem współistniejącym.

Dlatego diagnostyka zaburzeń stawu skroniowo-żuchwowego i bólu twarzy nie powinna sprowadzać się do jednego objawu ani jednego wyniku obrazowania.

Objaw lub sytuacja Możliwe rozpoznanie Znaczenie kliniczne Badanie pomocne w potwierdzeniu
Powtarzalny klik przy ruchu żuchwy Może odpowiadać przemieszczeniu krążka z repozycją Bez bólu i zaburzenia funkcji często nie wymaga leczenia Badanie kliniczne może wspierać rozpoznanie; MRI pokazuje położenie krążka, gdy dokładne potwierdzenie jest potrzebne
Okresowe zablokowanie, które następnie ustępuje Możliwe przemieszczenie z repozycją z okresowym blokowaniem Znaczenie zależy od częstotliwości, bólu i wpływu na jedzenie oraz inne czynności Wywiad i badanie według DC/TMD; MRI w wybranych przypadkach
Utrzymujące się ograniczenie otwierania po epizodzie blokowania Możliwe przemieszczenie bez repozycji z ograniczeniem otwierania Może istotnie utrudniać żucie i uzasadnia ocenę kliniczną Wywiad i badanie kliniczne; MRI, gdy potrzebne jest potwierdzenie zmian w tkankach miękkich lub wynik wpłynie na postępowanie
Przebyty epizod blokowania, ale obecnie większy zakres ruchu Możliwe przemieszczenie bez repozycji bez aktualnego ograniczenia otwierania Lepszy zakres ruchu nie wyklucza utrzymywania się przemieszczenia Badanie kliniczne ma ograniczoną dokładność; MRI jest referencyjne dla oceny położenia krążka
Ból bez klikania i bez blokowania Możliwa między innymi artralgia stawu albo ból mięśniowy Brak dźwięków nie potwierdza ani nie wyklucza przemieszczenia krążka Rozpoznanie bólowych TMD opiera się przede wszystkim na wywiadzie i standaryzowanym badaniu klinicznym

Jak dokładne jest rozpoznanie przemieszczenia krążka bez MRI?

Badanie kliniczne pozwala często ustalić użyteczne rozpoznanie robocze, ale nie wszystkie rodzaje przemieszczenia krążka można rozpoznawać z jednakową dokładnością bez MRI. Wyniki badania należy interpretować jako część całego obrazu klinicznego, a nie jako pojedynczy test przesądzający rozpoznanie.

W oryginalnej walidacji kryteriów DC/TMD dla przemieszczenia z repozycją uzyskano czułość około 34% i swoistość około 92%. Dla przemieszczenia bez repozycji z ograniczeniem otwierania wartości wynosiły odpowiednio około 80% i 97%. Wyniki te dotyczą konkretnego protokołu diagnostycznego i populacji, w której kryteria były walidowane.

Nie należy traktować tych wartości jako uniwersalnych parametrów każdego badania klinicznego. Metaanaliza z 2024 roku, porównująca badanie kliniczne z MRI, wykazała dla przemieszczenia z repozycją zbiorczą czułość około 64% i swoistość około 72%, a dla przemieszczenia bez repozycji odpowiednio około 58% i 93%. Autorzy wskazali również na różnice pomiędzy badaniami oraz znaczenie kalibracji osób wykonujących badanie.

W praktyce typowy wywiad i standaryzowane badanie mogą być wystarczające do ustalenia roboczego rozpoznania i zaplanowania zachowawczego postępowania w części przypadków, ale brak charakterystycznego kliknięcia nie wyklucza przemieszczenia, a sama obecność dźwięku go nie potwierdza.

Ocena toru ruchu, odchyleń żuchwy i zakresu ruchu może uzupełniać badanie, ale pojedyncza asymetria nie pozwala ustalić rodzaju przemieszczenia. Więcej o znaczeniu takich obserwacji opisano w materiale dotyczącym asymetrii toru ruchu żuchwy.

Kiedy MRI rzeczywiście jest potrzebne?

MRI jest badaniem referencyjnym do oceny położenia i morfologii krążka oraz innych tkanek miękkich stawu skroniowo-żuchwowego. Aktualne rekomendacje ADA i AAOMR podkreślają jednocześnie, że obrazowania nie należy stosować rutynowo jako elementu diagnostyki każdego przypadku TMD.

Rezonans może być szczególnie przydatny, gdy:

  • występuje istotne blokowanie albo utrwalone ograniczenie otwierania i potrzebna jest dokładniejsza ocena struktur wewnątrzstawowych,
  • wywiad i badanie kliniczne nie pozwalają wystarczająco wyjaśnić objawów,
  • objawy są nietypowe, nasilają się lub nie odpowiadają spodziewanemu przebiegowi,
  • wynik obrazowania może zmienić plan dalszego leczenia,
  • rozważane jest postępowanie zabiegowe albo potrzebna jest szczegółowa ocena tkanek miękkich stawu.

Przy ocenie przemieszczenia krążka MRI wykonuje się zwykle w pozycji zamkniętych i otwartych ust. Pozwala to ocenić położenie krążka oraz ustalić, czy podczas otwierania dochodzi do repozycji. Odpowiednie sekwencje MRI umożliwiają również ocenę innych tkanek miękkich i obecności płynu w stawie.

Przy bezbolesnym klikaniu bez ograniczenia funkcji wykonywanie MRI tylko po to, aby potwierdzić obecność przemieszczenia, zwykle nie jest potrzebne. Decyzja o obrazowaniu powinna wynikać z problemu klinicznego oraz z tego, czy wynik badania może wpłynąć na dalsze postępowanie.

CBCT i klasyczna tomografia komputerowa bardzo dobrze pokazują elementy kostne stawu, ale nie pozwalają bezpośrednio ocenić krążka tak jak MRI. Metaanaliza opublikowana w 2026 roku wskazuje, że niektóre pośrednie cechy widoczne w CT lub CBCT mogą mieć wartość pomocniczą, gdy MRI jest niedostępne. Wyniki badań są jednak zróżnicowane i MRI pozostaje badaniem referencyjnym dla oceny przemieszczenia krążka.

Jak wygląda postępowanie zachowawcze i kiedy rozważa się inne metody?

Postępowanie dobiera się przede wszystkim do bólu, zakresu ruchu, możliwości jedzenia i innych ograniczeń funkcjonalnych. Celem leczenia nie jest automatyczne „ustawienie krążka na miejsce”, lecz poprawa objawów i funkcji przy możliwie małym obciążeniu pacjenta.

W zależności od rozpoznania i nasilenia problemu postępowanie zachowawcze może obejmować edukację, czasową modyfikację czynności wyraźnie nasilających objawy, stopniowy powrót do normalnego używania żuchwy, odpowiednio dobrane ćwiczenia, fizjoterapię oraz w wybranych przypadkach leczenie farmakologiczne lub aparat wewnątrzustny zalecony przez właściwego specjalistę.

Przegląd systematyczny dotyczący konkretnie przemieszczenia krążka bez repozycji wskazuje, że ćwiczenia i terapia manualna mogą poprawiać ból oraz maksymalne otwieranie ust. Dowody są jednak ograniczone i niejednorodne, dlatego nie można na ich podstawie wskazać jednej techniki jako uniwersalnie najlepszej ani obiecywać trwałej zmiany położenia krążka.

Wytyczne Japanese Society for the Temporomandibular Joint dotyczą TMD jako szerszej grupy, a nie wyłącznie przemieszczenia krążka. Wskazują między innymi ćwiczenia otwierania ust i aparaty stabilizacyjne jako możliwe elementy leczenia pierwotnego, ale pewność dowodów oceniono jako bardzo niską. Z kolei wytyczne BMJ dotyczące przewlekłego bólu TMD trwającego co najmniej 3 miesiące mocniej wspierają część aktywnych metod, w tym nadzorowane ćwiczenia żuchwy i mobilizację, a warunkowo odradzają odwracalne szyny okluzyjne.

Te rekomendacje nie są prostą sprzecznością, ponieważ dotyczą różnych pytań klinicznych, populacji i metod oceny dowodów. Nie ma podstaw, aby jedną rekomendację dotyczącą całej grupy TMD automatycznie stosować do każdego pacjenta z przemieszczeniem krążka widocznym w MRI.

Artrocenteza, artroskopia i operacje stawu są metodami bardziej inwazyjnymi. Mogą być rozważane u wybranych pacjentów z utrzymującym się bólem i znacznym ograniczeniem funkcji, ale nie są automatycznym kolejnym etapem po wykryciu przemieszczenia krążka. Metaanaliza sieciowa z 2024 roku dotycząca bolesnego przemieszczenia bez repozycji wykazała możliwe różnice pomiędzy metodami w zakresie bólu i maksymalnego otwierania, ale pewność wielu porównań była niska lub bardzo niska.

Poprawa nie musi oznaczać, że krążek wrócił do typowego położenia. Badania obserwacyjne pokazują, że u części pacjentów z przemieszczeniem bez repozycji ból i zakres ruchu poprawiają się z czasem mimo utrzymywania się przemieszczenia w MRI. Dlatego efekt postępowania ocenia się przede wszystkim przez objawy i funkcję, a nie przez sam obraz krążka.

Jeżeli ból utrzymuje się, ograniczenie ruchu istotnie utrudnia jedzenie lub mówienie, występują nawracające blokowania albo przebieg jest nietypowy, potrzebna może być ponowna ocena stomatologiczna lub lekarska. W zależności od problemu w postępowaniu może uczestniczyć także fizjoterapeuta oraz specjalista zajmujący się bólem ustno-twarzowym lub chirurgią szczękowo-twarzową.

Słowniczek

Krążek stawowy - włóknista struktura znajdująca się pomiędzy głową żuchwy a kością skroniową.

Repozycja krążka - ponowne uzyskanie przez przemieszczony krążek odpowiedniej relacji z głową żuchwy podczas ruchu otwierania.

Closed lock - kliniczne określenie sytuacji, w której występuje utrzymujące się ograniczenie otwierania, typowo związane w DC/TMD z przemieszczeniem krążka bez repozycji z ograniczeniem otwierania.

TMD - grupa zaburzeń dotyczących stawów skroniowo-żuchwowych, mięśni żucia i powiązanych struktur.

FAQ

Czy krążek z repozycją może kiedyś przestać się repozycjonować?

Może dojść do zmiany sposobu pracy stawu, szczególnie u części osób z okresowym blokowaniem, ale nie można przewidzieć takiego przebiegu na podstawie samego klikania. Znaczenia nabiera przede wszystkim pojawienie się nowego ograniczenia otwierania, bólu lub problemu z jedzeniem.

Czy brak kliknięcia oznacza, że krążek jest prawidłowo położony?

Nie. Brak dźwięku nie pozwala potwierdzić ani wykluczyć przemieszczenia krążka. Badanie kliniczne ma ograniczoną czułość dla części zaburzeń wewnątrzstawowych.

Czy przemieszczenie krążka widoczne w MRI trzeba leczyć?

Nie na podstawie samego obrazu. Decyzję o postępowaniu podejmuje się przede wszystkim na podstawie bólu, ograniczenia funkcji, przebiegu objawów oraz wyników badania klinicznego.

Czy przemieszczenie bez repozycji oznacza trwałe ograniczenie otwierania?

Nie. U części pacjentów zakres ruchu i objawy poprawiają się z czasem mimo utrzymywania się przemieszczenia krążka. Indywidualny przebieg jest jednak zmienny, dlatego nie można zagwarantować takiej poprawy u konkretnej osoby.

Czy fizjoterapia może „nastawić” krążek?

Nie należy obiecywać trwałego anatomicznego „nastawienia” krążka. Fizjoterapia może być ukierunkowana na ból, zakres ruchu i funkcję, a poprawa kliniczna może wystąpić niezależnie od tego, czy położenie krążka w MRI się zmieni.

Autor

Stanisław Szaflik, fizjoterapeuta. Absolwent Akademii Wychowania Fizycznego w Katowicach na kierunku fizjoterapia. Rozwija kompetencje w obszarze fizjoterapii stomatologicznej, terapii manualnej i suchego igłowania. Ukończył między innymi szkolenie TMJ prowadzone przez Valerio Palmeriniego. Gabinet REHA-STAN, Centrum Medyczne MEDINER, ul. Wierzbowa 11/1, Częstochowa.

Źródła

  1. Schiffman E. i wsp., Diagnostic Criteria for Temporomandibular Disorders (DC/TMD) for Clinical and Research Applications, Journal of Oral & Facial Pain and Headache, 2014.
  2. Maracci L.M. i wsp., Influence of examiner calibration on clinical and MRI diagnosis of temporomandibular joint disc displacement: a systematic review and meta-analysis, Dentomaxillofacial Radiology, 2024.
  3. American Dental Association i American Academy of Oral and Maxillofacial Radiology, American Dental Association and American Academy of Oral and Maxillofacial Radiology patient selection for dental radiography and cone-beam computed tomography, 2026.
  4. National Institute of Dental and Craniofacial Research, Temporomandibular Disorders.
  5. Sato S. i wsp., Long-term changes in clinical signs and symptoms and disc position and morphology in patients with nonreducing disc displacement in the temporomandibular joint, Journal of Oral and Maxillofacial Surgery, 1999.
  6. La Touche R. i wsp., Manual therapy and exercise in temporomandibular joint disc displacement without reduction. A systematic review, Cranio, 2022.
  7. Al-Moraissi E.A. i wsp., Treatment of painful temporomandibular joint disc displacement without reduction: network meta-analysis of randomized clinical trials, International Journal of Oral and Maxillofacial Surgery, 2024.
  8. Japanese Society for the Temporomandibular Joint, Clinical practice guidelines in primary treatment for temporomandibular disorders: The Japanese Society for the Temporomandibular Joint, 2023 edition, Journal of Prosthodontic Research, 2025.
  9. Busse J.W. i wsp., Management of chronic pain associated with temporomandibular disorders: a clinical practice guideline, BMJ, 2023.
  10. Hsu H.A. i wsp., Cone-beam computed tomography or computed tomography as an alternative diagnostic tool for temporomandibular joint disc displacement when magnetic resonance imaging is unavailable: a systematic review and meta-analysis, International Journal of Oral and Maxillofacial Surgery, 2026.

Autor

Stanisław Szaflik, fizjoterapeuta. Absolwent Akademii Wychowania Fizycznego w Katowicach na kierunku fizjoterapia. Rozwija kompetencje w obszarze fizjoterapii stomatologicznej, terapii manualnej i suchego igłowania. Ukończył między innymi szkolenie TMJ prowadzone przez Valerio Palmeriniego. Gabinet REHA-STAN, Centrum Medyczne MEDINER, ul. Wierzbowa 11/1, Częstochowa.