W skrócie: TMD to nie jedna choroba, lecz grupa różnych problemów mięśni i stawów skroniowo-żuchwowych. Leczenie zależy od rodzaju objawów i powinno rozpoczynać się od metod możliwie prostych, zachowawczych i odwracalnych.
Co obejmuje pojęcie TMD?
Temporomandibular disorders (TMD) to zbiorcza nazwa wielu stanów dotyczących stawów skroniowo-żuchwowych, mięśni żucia i powiązanych struktur. Objawy mogą być mięśniowe, stawowe albo mieszane.
Dlatego określenie „dysfunkcja stawu” bywa zbyt wąskie. U części pacjentów największym problemem jest ból mięśni, u innych ograniczenie ruchu lub blokowanie stawu.
Jakie objawy są typowe?
- ból żuchwy, twarzy lub okolicy przed uchem,
- ból podczas żucia lub ziewania,
- ograniczenie otwierania ust,
- blokowanie żuchwy,
- bolesne trzaski lub klikanie,
- ból mięśni żucia i niektóre rodzaje bólu głowy.
Dźwięk w stawie bez bólu i bez ograniczenia funkcji może występować również u osób zdrowych.
Co może zwiększać ryzyko TMD?
Badania kohortowe wskazują na wiele możliwych czynników: wcześniejszy ból, czynniki psychospołeczne, ogólną wrażliwość bólową, urazy oraz inne cechy indywidualne. Nie ma jednego „winnego” czynnika wspólnego dla wszystkich osób.
Proste wyjaśnienia, takie jak „zły zgryz zawsze powoduje TMD”, nie są zgodne z obecnym rozumieniem problemu.
Jak diagnozuje się TMD?
Podstawą jest wywiad i badanie kliniczne. Ocenia się ból, zakres i tor ruchu, funkcję mięśni oraz zachowanie stawu. Obrazowanie nie jest potrzebne u każdego pacjenta; zleca się je wtedy, gdy wynik może zmienić postępowanie.
Jak wygląda leczenie zachowawcze?
W pierwszej kolejności preferowane są metody odwracalne: edukacja, modyfikacja obciążeń, ćwiczenia, fizjoterapia oraz – zależnie od rozpoznania – inne formy leczenia stomatologicznego lub farmakologicznego. NIDCR przestrzega przed pochopnym stosowaniem nieodwracalnych zmian zgryzu lub zabiegów w stawie.
W fizjoterapii stosuje się m.in. ćwiczenia, terapię manualną i pracę nad funkcją. Dobór zależy od obrazu problemu.
Kiedy potrzebna jest pilna konsultacja?
Nagłe zablokowanie żuchwy po urazie, podejrzenie zwichnięcia, złamania, infekcji, nasilony obrzęk lub objawy neurologiczne wymagają diagnostyki medycznej. Fizjoterapia nie powinna opóźniać właściwego leczenia.
Najczęstsze pytania
Czy TMD to samo co TMJ?
Nie. TMJ to angielski skrót odnoszący się do stawu skroniowo-żuchwowego. TMD oznacza grupę zaburzeń dotyczących stawu, mięśni i funkcji.
Czy każdy trzask wymaga leczenia?
Nie. Bezbolesne dźwięki są częste. Znaczenie ma ból, blokowanie i ograniczenie funkcji.
Czy zgryz jest główną przyczyną TMD?
Obecne podejście traktuje TMD jako problem wieloczynnikowy. Nie ma podstaw, aby u wszystkich pacjentów sprowadzać go do zgryzu.
Czy TMD można wyleczyć ćwiczeniami?
Ćwiczenia mogą być pomocne w wybranych postaciach TMD, ale powinny odpowiadać rozpoznaniu i objawom.