Najważniejsze informacje
- Szumy uszne i zaburzenia skroniowo-żuchwowe (TMD) często współwystępują, ale samo współwystępowanie nie dowodzi, że TMD jest przyczyną szumu. Metaanaliza z 2026 roku potwierdziła związek między tymi problemami, jednocześnie wskazując na dużą heterogeniczność badań i brak podstaw do wnioskowania o przyczynowości.[5]
- Somatosensoryczny udział w szumie jest bardziej prawdopodobny, gdy zmiany szumu oraz bólu żuchwy lub szyi pojawiają się albo nasilają równolegle. Sama możliwość zmiany szumu ruchem żuchwy lub szyi ma ograniczoną wartość diagnostyczną.[6][7]
- Nagły ubytek słuchu, nowe istotne objawy neurologiczne, ostre niekontrolowane zaburzenia przedsionkowe lub wysokie ryzyko samobójstwa wymagają natychmiastowej albo pilnej pomocy zgodnie z charakterem objawów. Fizjoterapia nie powinna opóźniać takiej diagnostyki.[1]
- U odpowiednio dobranych dorosłych z TMD, u których występuje somatosensoryczna modulacja szumu, fizjoterapia ukierunkowana na żuchwę i odcinek szyjny kręgosłupa może zmniejszać nasilenie lub funkcjonalny wpływ szumu. Pewność dowodów pozostaje jednak niska lub bardzo niska.[2][9][10]
- Nie istnieje pojedynczy domowy test ani ruch żuchwy, który pozwala wiarygodnie stwierdzić, że szum jest spowodowany TMD. Potrzebna jest ocena całego obrazu klinicznego.
Szumy uszne to odczuwanie dźwięku bez odpowiadającego mu zewnętrznego źródła. Mogą być odbierane jako pisk, brzęczenie, szum, syczenie, buczenie lub inny dźwięk, w jednym uchu, obu uszach albo wewnątrz głowy.[3]
U części osób na sposób odczuwania szumu wpływają bodźce z układu ruchu, w tym z okolicy żuchwy i szyi. Nie oznacza to jednak, że każdy szum występujący razem z bólem żuchwy, trzaskaniem w stawie lub bruksizmem jest spowodowany TMD. Ocena powinna uwzględniać zarówno możliwy udział somatosensoryczny, jak i przyczyny audiologiczne, laryngologiczne, neurologiczne oraz naczyniowe.
Czy zaburzenia skroniowo-żuchwowe (TMD) mogą mieć związek z szumami usznymi?
Tak, TMD i szumy uszne są ze sobą powiązane w badaniach obserwacyjnych, ale związek ten nie jest równoznaczny z zależnością przyczynową. TMD to grupa zaburzeń dotyczących stawów skroniowo-żuchwowych, mięśni żucia i związanych z nimi struktur. Sam staw skroniowo-żuchwowy określa się skrótem TMJ, natomiast TMD odnosi się do zaburzeń.[4]
Metaanaliza opublikowana w 2026 roku objęła 34 badania obserwacyjne i 47 349 uczestników. Łączna częstość szumów usznych w badanych grupach osób z TMD wyniosła 31,8% (95% CI 24,2-40,5%), natomiast częstość TMD w grupach osób z szumami wyniosła 63,4% (95% CI 46,5-77,6%). W badaniach porównawczych rozpoznanie TMD wiązało się z większymi szansami występowania szumów niż w grupach kontrolnych, z łącznym ilorazem szans OR 3,924 (95% CI 2,636-5,841).[5]
Nie oznacza to, że TMD odpowiada za około jedną trzecią przypadków szumów ani że osoba z TMD ma niemal czterokrotnie większe bezwzględne ryzyko ich wystąpienia. Iloraz szans nie jest tym samym co ryzyko bezwzględne. Badania różniły się populacją, sposobem rozpoznawania TMD i oceną szumów, a heterogeniczność wyników była wysoka. Autorzy zwrócili również uwagę na obserwacyjny charakter danych, częste opieranie rozpoznania szumów na samoopisie oraz ryzyko błędu publikacyjnego.[5]
Dla konkretnej osoby bardziej użyteczne od pytania „czy mam TMD i szumy?” jest pytanie: „czy istnieje spójny zestaw cech wskazujących, że żuchwa lub odcinek szyjny kręgosłupa wpływają na mój szum?”
Więcej o samych zaburzeniach i ich objawach opisano w artykule dysfunkcje stawu skroniowo-żuchwowego - przyczyny, objawy i metody leczenia.
Czym są somatosensoryczne szumy uszne i jak może wpływać na nie żuchwa oraz odcinek szyjny kręgosłupa?
Somatosensoryczny szum uszny to szum, na którego charakter może wpływać informacja czuciowo-ruchowa między innymi z okolicy żuchwy, głowy i szyi. U części osób ruch głowy, szyi, żuchwy lub oczu albo bodźce dotykowe mogą przejściowo zmieniać odczuwany dźwięk.[3][6]
Układ słuchowy nie funkcjonuje w pełnym odizolowaniu od informacji somatosensorycznych. Badania neurofizjologiczne opisują połączenia pomiędzy drogami czuciowymi z obszaru głowy i szyi a strukturami uczestniczącymi w przetwarzaniu sygnałów słuchowych. Jest to biologicznie wiarygodny mechanizm mogący wyjaśniać, dlaczego ruch żuchwy lub szyi u części osób wpływa na głośność, wysokość albo charakter szumu.[6]
Nie należy sprowadzać tego mechanizmu do twierdzenia, że „napięty mięsień uciska ucho”, staw „przesuwa się w stronę ucha” albo wymaga „nastawienia”. Takie uproszczenia nie wynikają z aktualnego modelu szumów somatosensorycznych. Możliwy mechanizm dotyczy przede wszystkim interakcji informacji somatosensorycznej z przetwarzaniem słuchowym.
Somatosensoryczny udział w modulacji szumu może być związany zarówno z okolicą skroniowo-żuchwową, jak i szyjną. Dlatego przy bólu szyi, zaburzeniu jej funkcji lub powtarzalnej zmianie szumu podczas ruchów głowy ocena nie powinna ograniczać się do samego stawu. Powiązania między dolegliwościami szyjnymi i TMD opisuje również artykuł urazy kręgosłupa szyjnego a zaburzenia skroniowo-żuchwowe.
Po jakich objawach można podejrzewać, że szumy uszne mają związek z TMD?
Najbardziej informacyjne są nie pojedyncze objawy, lecz ich wzajemna zależność w czasie. Szczególnie istotne jest równoczesne pojawianie się albo podobne nasilanie i zmniejszanie bólu żuchwy lub szyi oraz szumu. Sama obecność bólu, TMD, bruksizmu lub możliwości modulowania dźwięku ma mniejszą wartość diagnostyczną.[6][7]
W badaniu obejmującym 8221 osób oceniono wartość pojedynczych kryteriów sugerujących somatosensoryczny udział w szumie. Najwyższy dodatni iloraz wiarygodności uzyskano dla równoległego zwiększania się i zmniejszania szumu oraz bólu szyi lub żuchwy (LR+ 10,72), jednoczesnego początku szumu i dolegliwości bólowych (LR+ 6,29) oraz wpływu określonych pozycji na szum (LR+ 6,04). Sama możliwość modulowania szumu ruchem lub uciskiem miała znacznie mniejszą wartość jako pojedyncze kryterium.[7]
| Cecha | Wartość jako wskazówka | Jak ją interpretować? |
|---|---|---|
| Równoległe nasilanie się i zmniejszanie szumu oraz bólu żuchwy lub szyi | Jedna z mocniejszych pojedynczych wskazówek | Spójna zmienność obu objawów bardziej wspiera udział somatosensoryczny niż ich samo współwystępowanie |
| Jednoczesny początek szumu i bólu żuchwy lub szyi | Mocniejsza wskazówka | Zależność czasowa zwiększa podejrzenie wspólnego mechanizmu, ale nie dowodzi przyczynowości |
| Powtarzalny wpływ określonej pozycji na szum | Może być istotną wskazówką | Powinien być oceniany razem z objawami szyi, żuchwy i pełnym wywiadem |
| Zmiana szumu podczas ruchu żuchwy, głowy lub szyi | Wskazówka pomocnicza | Sama modulacja występuje również u części osób bez wyraźnego somatosensorycznego wpływu na szum |
| Sama obecność bólu szyi, TMD lub bruksizmu | Ograniczona wartość w izolacji | Współwystępowanie nie pozwala stwierdzić, że problem narządu ruchu odpowiada za szum |
Podane wartości LR pochodzą z dużego badania opartego na kwestionariuszu internetowym, a nie z pojedynczego testu klinicznego porównanego z bezspornym złotym standardem diagnostycznym. Nie powinny więc służyć do samodzielnego rozpoznawania szumu somatosensorycznego. Pokazują natomiast, że poszczególne cechy nie mają jednakowej wartości diagnostycznej.[7]
Bezbolesne klikanie lub trzaskanie w stawie również nie stanowi samo w sobie wskazania do leczenia. NIDCR podkreśla, że dźwięki ze stawów skroniowo-żuchwowych bez bólu są częste i nie wymagają automatycznie terapii.[4]
Czy zmiana szumu podczas zaciskania zębów, ruchu żuchwy lub szyi świadczy o szumie somatosensorycznym?
Nie. Zmiana szumu podczas ruchu żuchwy, głowy lub szyi wspiera podejrzenie udziału somatosensorycznego, ale nie stanowi samodzielnego testu diagnostycznego. Konsensus ekspertów i późniejsza ocena kryteriów wskazują, że sama możliwość modulowania dźwięku jest zbyt mało swoista, aby na jej podstawie ustalać rozpoznanie.[6][7]
Znaczenie ma przede wszystkim powtarzalność oraz kontekst. Inaczej interpretuje się krótką zmianę szumu podczas maksymalnego zaciskania zębów, a inaczej sytuację, w której w codziennym funkcjonowaniu pogorszenie bólu żuchwy lub szyi regularnie występuje razem z nasileniem szumu.
Więcej informacji daje połączenie kilku zgodnych cech:
- szum i ból żuchwy lub szyi rozpoczęły się w podobnym czasie,
- nasilenie i zmniejszanie obu objawów przebiega równolegle,
- szum powtarzalnie zmienia się podczas określonych ruchów lub pozycji,
- występuje klinicznie istotny ból lub zaburzenie funkcji żuchwy albo odcinka szyjnego kręgosłupa,
- ocena audiologiczna i medyczna nie wskazuje na przyczynę wymagającą pierwszeństwa w diagnostyce lub leczeniu.
Nie ma potrzeby wielokrotnego silnego zaciskania zębów ani wykonywania prowokacyjnych ruchów w celu samodzielnego „testowania” szumu. Jeżeli takie próby wywołują ból, blokowanie żuchwy, nasilone zawroty głowy albo utrzymujące się pogorszenie objawów, należy je przerwać.
Czy bruksizm, napięcie mięśni żucia i ból szyi mogą nasilać szumy uszne?
Bruksizm, dolegliwości mięśni żucia i ból szyi mogą współwystępować z szumami o udziale somatosensorycznym, lecz nie można na tej podstawie uznać ich za bezpośrednią przyczynę szumu. TMD, bruksizm oraz dolegliwości szyjne należą do cech uwzględnianych podczas oceny możliwego somatosensorycznego wpływu na szum.[6]
Znaczenie może mieć zwłaszcza powtarzające się zaciskanie zębów podczas czuwania, jeśli współwystępuje z bólem, uczuciem zmęczenia mięśni lub pogorszeniem funkcji żuchwy. Nie oznacza to jednak konieczności ciągłego kontrolowania napięcia mięśni ani utrzymywania żuchwy przez cały dzień w jednej „idealnej” pozycji.
Bruksizm podczas snu i bruksizm podczas czuwania są odrębnymi zachowaniami mięśni żuchwy i wymagają odpowiedniej oceny. Samo starcie zębów nie pozwala wiarygodnie określić aktualnej aktywności bruksizmu. Przegląd z 2024 roku wykazał, że zależność między starciem zębów a bruksizmem jest niejednoznaczna, a aktywności bruksizmu nie powinno się wnioskować wyłącznie na podstawie obecności starcia.[11]
Więcej na temat tego problemu znajduje się w materiale co trzeba wiedzieć na temat bruksizmu.
Przykładem obrazu zwiększającego podejrzenie związku może być sytuacja, w której w okresach częstego zaciskania zębów pojawia się ból mięśni żucia i trudność w szerokim otwieraniu ust, a równocześnie nasila się szum. Taki przebieg dostarcza więcej informacji niż sam fakt występowania bruksizmu, ale nadal nie zastępuje diagnostyki słuchu.
Jak odróżnić szumy uszne związane z TMD od problemów z uchem i kiedy potrzebna jest pilna konsultacja?
Nie można wiarygodnie odróżnić tych sytuacji wyłącznie na podstawie rodzaju odczuwanego dźwięku. Szumy mogą współwystępować między innymi z ubytkiem słuchu, ekspozycją na hałas, chorobami ucha, problemami naczyniowymi, zaburzeniami neurologicznymi, urazami oraz TMD. Ocena żuchwy nie zastępuje diagnostyki audiologicznej i medycznej.[1][3]
Pilność zależy od rodzaju objawów:
- natychmiastowej oceny wymagają nowe istotne objawy neurologiczne, ostre niekontrolowane objawy przedsionkowe lub podejrzenie udaru,
- natychmiastowej pomocy wymaga również sytuacja, w której szum wiąże się z wysokim ryzykiem samobójstwa,
- jeśli ubytek słuchu rozwinął się nagle, w ciągu 3 dni lub krócej, i wystąpił w ciągu ostatnich 30 dni, NICE zaleca skierowanie tak, aby ocena specjalistyczna nastąpiła w ciągu 24 godzin,[1]
- jeśli nagły ubytek słuchu rozpoczął się ponad 30 dni wcześniej albo słuch pogarszał się szybko przez okres od 4 do 90 dni, zalecana jest pilna ocena specjalistyczna w ciągu 2 tygodni.[1]
Szum pulsujący wymaga diagnostyki medycznej i odpowiednio dobranego obrazowania. NICE zaleca zaoferowanie obrazowania osobom z pulsującym szumem usznym. Rodzaj badania zależy między innymi od tego, czy szum jest synchroniczny z tętnem, od wyniku badania klinicznego i audiologicznego oraz od podejrzewanej przyczyny.[1]
Utrzymujący się jednostronny szum, a także szum związany z jednostronnym lub asymetrycznym ubytkiem słuchu również wymaga odpowiedniej oceny i decyzji o dalszej diagnostyce. Możliwość modulowania dźwięku ruchem żuchwy nie unieważnia tych wskazań.
| Sytuacja | Co ma pierwszeństwo? | Rola oceny TMD |
|---|---|---|
| Szum + nagły spadek słuchu w ostatnich 30 dniach | Jeśli ubytek rozwinął się w ciągu 3 dni lub krócej, ocena specjalistyczna w ciągu 24 godzin | Nie może opóźniać diagnostyki słuchu |
| Nagły spadek słuchu sprzed ponad 30 dni lub szybkie pogarszanie przez 4-90 dni | Pilna ocena specjalistyczna w ciągu 2 tygodni | Może być rozważana równolegle lub później, zależnie od objawów TMD |
| Szum pulsujący | Ocena medyczna i odpowiednio dobrane obrazowanie | TMD nie powinno być przyjmowane jako wystarczające wyjaśnienie |
| Utrzymujący się szum jednostronny | Ocena audiologiczna i decyzja o dalszej diagnostyce | Może odbywać się równolegle, jeśli występują objawy żuchwy |
| Szum zmieniający się razem z bolesnym TMD | Ocena słuchu oraz układu skroniowo-żuchwowego | Szczególnie istotna przy spójnej zależności czasowej obu objawów |
Jak diagnozuje się szumy uszne przy podejrzeniu TMD i jakie badania mogą być potrzebne?
Diagnostyka powinna łączyć ocenę szumu i słuchu z oceną objawów TMD zamiast opierać się na jednym teście mającym potwierdzić „szum od stawu”. Pojedyncza próba ruchowa, palpacja ani obrazowanie stawu nie pozwalają samodzielnie ustalić takiego mechanizmu.
Wywiad dotyczący szumu obejmuje między innymi jego początek, lokalizację, stałość lub zmienność, ewentualną synchronizację z tętnem, zmiany słuchu, zawroty głowy, ekspozycję na hałas, urazy, choroby współistniejące oraz stosowane leki. NICE zaleca zaoferowanie oceny audiologicznej osobom z szumami usznymi.[1]
U dorosłych NICE zaleca rozważenie użycia Tinnitus Functional Index (TFI) do oceny, jak szum wpływa na daną osobę. Kwestionariusz pomaga uporządkować ocenę wpływu szumu na funkcjonowanie, ale nie służy do ustalania jego przyczyny ani do rozpoznawania TMD.[1]
W części dotyczącej TMD analizuje się lokalizację bólu, funkcję żuchwy, ograniczenie lub blokowanie ruchu, zależność dolegliwości od ruchu oraz objawy mięśni żucia i stawów. Kryteria DC/TMD zapewniają ustandaryzowane podejście do rozpoznawania najczęstszych bolesnych TMD oraz oceny czynników psychospołecznych i funkcjonalnych.[8]
Kryteria kliniczne DC/TMD mają dobrą wartość dla rozpoznań związanych z bólem, natomiast w przypadku wielu zaburzeń wewnątrzstawowych służą przede wszystkim do oceny klinicznej i przesiewowej. Jeśli dokładne rozpoznanie zmiany wewnątrzstawowej jest konieczne do podjęcia decyzji klinicznej, może być potrzebne odpowiednio dobrane MRI lub CT.[8]
Ocena przy podejrzeniu związku szumu z TMD może obejmować:
- wywiad dotyczący szumów i objawów towarzyszących,
- ocenę medyczną oraz badanie uszu, jeśli są wskazane,
- audiometrię i inne badania audiologiczne dobrane do obrazu klinicznego,
- ocenę ruchu i funkcji żuchwy,
- ocenę, czy badanie odtwarza rozpoznawalny dla pacjenta ból układu żucia,
- ocenę odcinka szyjnego kręgosłupa, jeśli występują dolegliwości szyjne lub szum reaguje na ruchy głowy i szyi,
- analizę zaciskania zębów i innych zachowań mogących zwiększać obciążenie układu żucia,
- ocenę wpływu szumu na sen, koncentrację, emocje i codzienne funkcjonowanie.
Badania obrazowe stawów skroniowo-żuchwowych nie są potrzebne automatycznie u każdej osoby z TMD i szumem. Ich wybór zależy od podejrzewanej patologii i od tego, czy wynik może zmienić dalsze postępowanie. Obrazowania stawu nie należy również traktować jako dowodu, że wykryta zmiana strukturalna odpowiada za szum.
W diagnostyce samych szumów obowiązuje inna logika. NICE zaleca MRI okolicy przewodów słuchowych wewnętrznych u osób z niepulsującym szumem i towarzyszącymi objawami neurologicznymi, otologicznymi lub dotyczącymi głowy i szyi. MRI należy również rozważyć przy jednostronnym lub asymetrycznym niepulsującym szumie bez takich dodatkowych objawów. Przy obustronnym symetrycznym szumie niepulsującym bez objawów towarzyszących rutynowe obrazowanie nie jest zalecane. Osobom z szumem pulsującym NICE zaleca zaoferowanie obrazowania.[1]
Przegląd systematyczny badań wykorzystujących instrumentalną diagnostykę audiologiczną i obrazową wykazał, że szumy są często zgłaszane przez osoby z TMD, ale obiektywnych zaburzeń audiologicznych nie potwierdzano w sposób spójny. Autorzy zwrócili uwagę na małe próby, niejednolite metody i brak podstaw do wyciągania wniosków o zależności przyczynowej.[12]
Czy fizjoterapia, ćwiczenia lub szyna zgryzowa mogą zmniejszyć szumy uszne związane z TMD?
U wybranych osób z TMD, u których występuje somatosensoryczna modulacja szumu, postępowanie zachowawcze ukierunkowane na żuchwę i odcinek szyjny kręgosłupa może zmniejszyć nasilenie lub funkcjonalny wpływ szumów, ale obecne dowody nie pozwalają zagwarantować takiego efektu.[2][9][10]
Większość bezpośrednich danych dotyczących fizjoterapii pochodzi z badań osób dorosłych. Przegląd z 2023 roku obejmował randomizowane badania osób w wieku co najmniej 18 lat z TMD i współistniejącymi szumami usznymi. Do analizy włączono tylko cztery badania, a ogólną pewność dowodów oceniono jako niską.[9]
Wytyczne VA/DoD z 2024 roku zawierają słabą rekomendację za multidyscyplinarnym podejściem do oceny i leczenia osób z dokuczliwym szumem oraz współistniejącym TMD, dysfunkcją odcinka szyjnego kręgosłupa lub oboma problemami. Grupa opracowująca wytyczne oceniła pewność dowodów jako niską i wskazała między innymi na ograniczoną możliwość uogólnienia wyników na wszystkich pacjentów z szumami.[2]
Przegląd opublikowany w 2025 roku objął sześć badań opisanych w dziewięciu publikacjach. W części badań terapia manualna dodana do ćwiczeń żuchwy i szyi wiązała się z lepszymi wynikami dotyczącymi nasilenia szumów i ich wpływu na funkcjonowanie niż same ćwiczenia. Ogólną pewność dowodów oceniono jednak jako bardzo niską. Nie można więc przypisać całego efektu programu wieloskładnikowego jednemu elementowi ani uznać terapii manualnej za samodzielnie potwierdzone leczenie szumów.[10]
| Postępowanie | Co można obecnie powiedzieć? | Pewność dowodów i ograniczenia |
|---|---|---|
| Podejście interdyscyplinarne przy TMD lub dysfunkcji szyjnej | VA/DoD sugeruje multidyscyplinarne postępowanie u osób z dokuczliwym szumem i współistniejącym TMD, dysfunkcją szyjną lub oboma problemami | Niska pewność; słaba rekomendacja za takim postępowaniem |
| Ćwiczenia i fizjoterapia żuchwy oraz szyi | Mogą zmniejszać nasilenie lub funkcjonalny wpływ szumów u odpowiednio dobranych dorosłych z TMD | Niska pewność w przeglądzie z 2023 roku; niewielka liczba badań i zróżnicowane interwencje |
| Terapia manualna jako dodatek do ćwiczeń | W części badań dodanie terapii manualnej do ćwiczeń wiązało się z lepszymi wynikami niż same ćwiczenia | Bardzo niska pewność; nie można pewnie wyodrębnić niezależnego efektu jednego składnika programu |
| Szyna wewnątrzustna | Może mieć określone zastosowanie stomatologiczne lub być stosowana w wybranych przypadkach TMD | Brak wystarczających bezpośrednich dowodów, aby traktować szynę jako uniwersalne leczenie szumów usznych |
Fizjoterapia może obejmować edukację, stopniowo dobierane ćwiczenia ruchu i kontroli żuchwy, postępowanie dotyczące odcinka szyjnego kręgosłupa oraz pracę nad zachowaniami zwiększającymi obciążenie układu żucia. Terapia manualna może być jednym z dodatków. Krótkotrwała zmiana szumu po terapii manualnej nie dowodzi, że staw został „ustawiony” ani że usunięto przyczynę problemu.
Nie ma podstaw do stosowania identycznego schematu ćwiczeń u każdego pacjenta. Rodzaj i dawkowanie zależą od rozpoznania, funkcji, tolerancji obciążenia i reakcji objawów. Program powinien zostać ponownie oceniony, jeśli ćwiczenia prowadzą do wyraźnego i utrzymującego się pogorszenia bólu, powtarzającego się blokowania żuchwy, istotnego pogorszenia funkcji albo nasilonych zawrotów głowy.
Szyna wewnątrzustna nie jest automatycznym leczeniem każdego TMD. NIDCR wskazuje, że dowody dotyczące jej wpływu na ból TMD są ograniczone. Aparat nie powinien być zaprojektowany tak, aby trwale zmieniać zgryz, a pojawienie się bólu podczas jego stosowania wymaga ponownej oceny przez lekarza dentystę lub innego właściwego lekarza.[4]
Nieodwracalne procedury polegające na trwałej zmianie zgryzu, szlifowaniu zębów lub przebudowie relacji zgryzowych nie powinny być rutynowo wykonywane jako leczenie TMD lub szumów usznych bez innych uzasadnionych wskazań. NIDCR zaleca rozpoczynanie postępowania od metod prostych i zachowawczych oraz ostrożność wobec interwencji trwale zmieniających zęby, zgryz lub staw.[4]
Szerzej o możliwościach leczenia zachowawczego opisano w artykule fizjoterapia stomatologiczna - na czym polega i co trzeba wiedzieć.
Do jakiego specjalisty zgłosić się z szumami usznymi i objawami TMD oraz jak wygląda leczenie interdyscyplinarne?
Dobór specjalisty zależy od rodzaju szumu i objawów towarzyszących, a w części przypadków potrzebna jest współpraca kilku specjalistów. Przy nowym lub niewyjaśnionym szumie priorytetem jest właściwa ocena medyczna i audiologiczna, a fizjoterapia może zostać dołączona, gdy występują uzasadnione objawy TMD lub dolegliwości odcinka szyjnego kręgosłupa.
Otorynolaryngolog (laryngolog), a w odpowiednich sytuacjach lekarz specjalista w dziedzinie audiologii i foniatrii, może ocenić możliwe medyczne przyczyny szumu i wskazania do dalszej diagnostyki. Ocena audiologiczna pozwala sprawdzić, czy współistnieje ubytek słuchu i czy jego charakter ma znaczenie dla dalszego postępowania.[1]
Lekarz dentysta mający doświadczenie w diagnostyce TMD i bólu ustno-twarzowego może ocenić układ skroniowo-żuchwowy, stan uzębienia oraz wskazania do zastosowania aparatu wewnątrzustnego. Fizjoterapeuta zajmujący się obszarem stomatologicznym może ocenić funkcję żuchwy i odcinka szyjnego kręgosłupa, ból, tolerancję ruchu, zachowania zwiększające obciążenie układu żucia oraz cechy mogące wskazywać na somatosensoryczny udział w modulacji szumu.
U osób, u których szum istotnie utrudnia sen, koncentrację, pracę lub funkcjonowanie emocjonalne, postępowanie powinno obejmować także leczenie ukierunkowane na sam szum. Zależnie od stwierdzonego problemu może ono obejmować między innymi odpowiednie postępowanie audiologiczne, aparaty słuchowe u osób z ubytkiem słuchu spełniających właściwe kryteria oraz interwencje psychologiczne stosowane przy dokuczliwych szumach.[1][2]
Leczenie TMD nie zastępuje diagnostyki ani leczenia szumów usznych. Jeśli współistnieją ubytek słuchu, dokuczliwy szum, bolesny TMD i dolegliwości szyjne, każdy z tych elementów może wymagać własnej oceny oraz odpowiednio dobranego postępowania.
Włączenie terapii narządu ruchu jest najlepiej uzasadnione wtedy, gdy istnieje spójny obraz kliniczny: rozpoznany TMD lub dysfunkcja odcinka szyjnego kręgosłupa, zgodna zależność czasowa objawów, cechy somatosensorycznej modulacji szumu oraz brak pominiętej przyczyny wymagającej innego postępowania. Nawet wtedy celem nie musi być całkowite zniknięcie dźwięku. Klinicznie istotnym efektem może być również zmniejszenie dokuczliwości szumu i poprawa codziennego funkcjonowania.
Najczęstsze pytania o szumy uszne i TMD
Czy TMD może powodować szumy uszne?
TMD i szumy uszne są powiązane w badaniach obserwacyjnych, ale nie można automatycznie uznać TMD za przyczynę szumu u konkretnej osoby. Większe znaczenie ma spójna zależność pomiędzy objawami żuchwy lub szyi a szumem oraz pełna ocena kliniczna.
Czy trzaskanie w stawie i szumy uszne oznaczają, że problem pochodzi od żuchwy?
Nie. Bezbolesne trzaski stawu są częste również u osób bez TMD wymagającego leczenia. Większe znaczenie mają ból, zaburzenie funkcji oraz powtarzalna zależność między objawami żuchwy a szumem.
Czy masaż mięśni żuchwy może usunąć szumy uszne?
Nie ma podstaw do takiej obietnicy. Terapia manualna może być dodatkiem do szerszego programu postępowania u wybranych osób z TMD, ale pewność dowodów dotyczących wpływu takiego leczenia na objawy uszne jest bardzo niska.
Czy szyna zgryzowa pomaga na szumy uszne?
Nie jest standardowym leczeniem szumów usznych. Może mieć określone wskazania stomatologiczne lub być stosowana w wybranych przypadkach TMD, ale decyzja powinna wynikać z badania, a nie z samej obecności szumu.
Czy szum zmieniający się przy ruchu szyi zawsze jest somatosensoryczny?
Nie. Modulacja podczas ruchu jest wskazówką, ale sama ma ograniczoną wartość diagnostyczną. Więcej informacji daje równoległa zmiana szumu i bólu szyi lub żuchwy oraz połączenie kilku zgodnych cech klinicznych.
Po jakim czasie fizjoterapia powinna zmniejszyć szumy?
Nie ma wiarygodnego uniwersalnego terminu. Odpowiedź zależy od współistniejącego TMD lub dolegliwości odcinka szyjnego kręgosłupa, dobranego postępowania i indywidualnej reakcji. Brak istotnej poprawy powinien prowadzić do ponownej oceny założeń i planu leczenia zamiast bezterminowego powtarzania tej samej terapii.
Słowniczek
TMD - zaburzenia skroniowo-żuchwowe, czyli grupa problemów dotyczących między innymi stawów skroniowo-żuchwowych i mięśni żucia.
TMJ - staw skroniowo-żuchwowy. Skrót ten odnosi się do samego stawu, a nie do grupy zaburzeń TMD.
Somatosensoryczny szum uszny - szum, na którego odczuwanie może wpływać informacja czuciowo-ruchowa między innymi z okolicy głowy, szyi lub żuchwy.
DC/TMD - ustandaryzowane kryteria diagnostyczne wykorzystywane do oceny najczęstszych zaburzeń skroniowo-żuchwowych.
TFI - Tinnitus Functional Index, kwestionariusz służący do oceny wpływu szumów usznych na funkcjonowanie. Nie określa przyczyny szumu.
LR+ - dodatni iloraz wiarygodności. Pokazuje, jak bardzo obecność określonej cechy może zwiększać prawdopodobieństwo badanego stanu. Sam wynik LR+ nie zastępuje pełnego badania klinicznego.
Źródła
- National Institute for Health and Care Excellence. Tinnitus: assessment and management (NG155). NICE - recommendations.
- Department of Veterans Affairs, Department of Defense. VA/DoD Clinical Practice Guideline for Tinnitus, 2024. VA/DoD Clinical Practice Guideline.
- National Institute on Deafness and Other Communication Disorders. Tinnitus. NIDCD.
- National Institute of Dental and Craniofacial Research. TMD (Temporomandibular Disorders). NIDCR.
- Alghamdi HA, Alwably AA, Alsaad FI i wsp. Temporomandibular joint disorders and tinnitus: a systematic review and meta-analysis. BMC Oral Health. 2026;26:536. BMC Oral Health.
- Michiels S, Sanchez TG, Oron Y i wsp. Diagnostic Criteria for Somatosensory Tinnitus: A Delphi Process and Face-to-Face Meeting to Establish Consensus. Trends in Hearing. 2018;22:2331216518796403. PubMed Central.
- Michiels S, Cardon E, Gilles A i wsp. Somatosensory Tinnitus Diagnosis: Diagnostic Value of Existing Criteria. Ear and Hearing. 2022;43(1):143-149. PubMed.
- Schiffman E, Ohrbach R. Executive Summary of the Diagnostic Criteria for Temporomandibular Disorders for Clinical and Research Applications. Journal of the American Dental Association. 2016;147(6):438-445. PubMed Central.
- da Silva MT, Silva C, Silva J i wsp. Effectiveness of Physical Therapy Interventions for Temporomandibular Disorders Associated with Tinnitus: A Systematic Review. Journal of Clinical Medicine. 2023;12(13):4329. PubMed.
- Tavares LF, Calixtre LB, Pelai EB i wsp. Effectiveness of manual therapy and exercise therapy on otological symptoms of individuals with temporomandibular disorders: a systematic review. Disability and Rehabilitation. 2025;47(15):3794-3808. PubMed.
- Bronkhorst H, Kalaykova S, Huysmans MC i wsp. Tooth wear and bruxism: A scoping review. Journal of Dentistry. 2024;145:104983. PubMed.
- Frosolini A, Benedetti S, Manfredini D i wsp. Evaluating the association of temporomandibular disorders with audiological symptoms through instrumental diagnostics: A systematic review. Cranio. 2026;44(2):274-286. PubMed.